Dr. Nil Sarıçiçek

Anafilaksi

Anafilaksinin ne olduğu, nedenleri, belirtileri, önlenmesi ve acil tedavisi hakkında kapsamlı bilgi veriliyor.

Randevu talebi oluştur

Anafilaksi Nedir?

Anafilaksi, hemen tedavi edilmesi gereken ciddi, potansiyel olarak hayatı tehdit eden alerjik bir reaksiyondur. Bu reaksiyon, alerjik bir bireyin yer fıstığı veya arı sokması gibi alerjisi olan bir maddeye maruz kalmasından birkaç saniye ile birkaç dakika sonra ortaya çıkabilir.

Anafilaksi, bağışıklık sisteminin bireyi şoka sokabilecek kimyasallar salması nedeniyle gerçekleşir. Bireyin tansiyonu aniden düşer ve solunum yolları daralır; bu hem nefes almayı hem de vücudun oksijen ihtiyacını karşılamasını engeller.

Anafilaksinin Nedenleri Nelerdir?

Normal şartlarda bağışıklık sistemi, vücudu yabancı maddelere karşı savunan antikorlar üretir. Bu, vücutta zararlı bakteri veya virüsler olduğunda gerekli ve iyi bir durumdur. Ancak bazı bireylerin bağışıklık sistemleri, normalde alerjik reaksiyona neden olmayan maddelere de aşırı tepki gösterir. Alerji semptomları genellikle hayatı tehdit edecek kadar ciddi olmasa da, şiddetli bir alerjik reaksiyon anafilaksiye yol açabilir.

Çocuklarda en yaygın anafilaksi tetikleyicileri, fıstık ve ceviz, balık, kabuklu deniz ürünleri ve süt gibi besinlerden kaynaklanan gıda alerjileridir. Yetişkinlerde ise aynı besinlerin yanı sıra antibiyotikler, aspirin, diğer reçetesiz ağrı kesiciler, bazı görüntüleme testlerinde kullanılan intravenöz kontrast maddeler, eşek arısı, bal arısı veya ateş karıncası gibi böcek sokmaları, çeşitli örümcek zehirlenmeleri ve özellikle lateks yaygın tetikleyiciler arasındadır. Çok nadir görülse de bazı bireylerde aerobik egzersiz, yürüyüş gibi daha az yoğun aktivite veya koşu sonucu anafilaksi gelişebilir; bu durum egzersizden önce belirli yiyecekler yemek ya da sıcak, soğuk veya nemli havada egzersiz yapmakla bağlantılı olabilir. Bu nedenle egzersiz yaparken alınacak önlemler hakkında önceden doktora danışılması gereklidir.

Tetikleyici bilinmiyorsa bazı testler alerjen maddeyi tanımlamaya yardımcı olabilir; ancak bazı vakalarda anafilaksinin nedeni tanımlanamaz, buna idiyopatik anafilaksi denir.

Anafilaksi riskini artıran bazı faktörler vardır. Bunların başında geçmişte anafilaksi görülmesi gelir; birey geçmişte hafif bir anafilaktik reaksiyon geçirmiş olsa bile, aynı maddeyle tekrar karşılaştığında daha şiddetli bir reaksiyon geçirme riski taşır. Astım ya da mevcut alerjiler de bireyi anafilaksi riski altına sokar. Bunların yanı sıra çeşitli kalp hastalıkları ve mast hücrelerinin (bir tür akyuvar) anormal birikimi olan mastositoz da anafilaksi riskini artırır.

Anafilaksi Nasıl Önlenir?

Anafilaktik reaksiyonu önlemenin en etkili yolu, bu ciddi reaksiyona neden olan madde ve nesnelerden kaçınmaktır. Buna yardımcı olmak için, belirli ilaçlara veya diğer maddelere karşı alerji durumunu belirten tıbbi uyarı içeren bir kolye veya bilezik takılabilir. Birey her zaman içinde reçeteli ilaçları bulunan bir acil durum kiti taşımalıdır; doktor bu kitin içeriği hakkında tavsiyede bulunacaktır. Epinefrin (adrenalin) otoenjektörü mevcutsa, son kullanma tarihi kontrol edilmeli ve süresi dolmadan reçete yenilenmelidir. Her türlü tıbbi müdahalede sahip olunan ilaç reaksiyonları konusunda sağlık personeli bilgilendirilmelidir.

Alerji sokan veya ısıran böceklere karşıysa, bu hayvanların yakınında dikkatli olunmalıdır. Çimenlerin veya toprağın üzerinde çıplak ayakla yürünmemeli, uzun kollu gömlek ve pantolon tercih edilmeli, parlak renkli kıyafetlerden ve parfüm, kolonya veya kokulu losyonlardan kaçınılmalıdır. Açık havada bir süre açıkta kalmış, içi görünmeyen bardak veya kutulardan bir şey içilmemelidir. Isırgan bir böceğin yakınında sakin kalınmalı, yavaşça uzaklaşılmalı, böceğe vurmaktan kaçınılmalıdır.

Gıda alerjisi olan bireyler, tüm yiyeceklerin etiketlerini dikkatle okumalıdır. Geçmişte güvenilir olan besinlerin üretim süreçleri zamanla değişebileceğinden, sık tüketilen yiyeceklerin etiketlerini de periyodik olarak yeniden kontrol etmek önemlidir. Dışarıda yemek yerken, yemeğin nasıl hazırlandığını ve içerdiği malzemeleri sormak gereklidir. Alerjik tepkiye neden olan çok az miktarda yiyecek, ya da bu yiyeceğin hazırlanmasında kullanılan gereçlerin ve mutfağın düzgün temizlenmemiş olması bile ciddi bir reaksiyona yol açabilir.

Anafilaksi Belirtileri Nelerdir?

Anafilaksi belirtileri genellikle bir alerjene maruz kaldıktan birkaç dakika sonra ortaya çıkar; ancak bazı vakalarda maruziyetten yarım saat veya daha uzun süre sonra da ortaya çıkabilir.

Belirtiler arasında hızlı ve zayıf nabız; döküntü, kurdeşen, kaşıntı, kızarıklık veya soluk cilt gibi cilt reaksiyonları; düşük tansiyon (hipotansiyon) sayılabilir. Nefes borusunun ve solunum yollarının daralması, şişmiş dil veya boğaz yaygın belirtilerdir ve hırıltıya ya da nefes darlığına neden olabilir. Bulantı, kusma, ishal, baş dönmesi veya bayılma da anafilaktik reaksiyon belirtileri arasındadır. Anafilaktik reaksiyon solunumu veya kalp atışını durdurabilir.

Anafilaksi İçin Ne Yapılmalıdır?

Ne yazık ki çoğu durumda anafilaksiye yol açan altta yatan bağışıklık sistemi durumunu tedavi etmenin bir yolu henüz bilinmemektedir. Ancak gelecekteki bir atağı önlemek için adımlar atmak ve gerçekleştiğinde hazırlıklı olmak mümkündür. Ne kadar dikkatli olunursa olunsun, bir noktada alerjik olunan maddelere maruz kalınabilir; ancak belirti ve semptomları bilerek, önceden hazırlanmış hızlı bir tedavi planıyla bu acil duruma etkili şekilde yanıt vermek mümkündür.

Doktor yardımıyla hazırlanan bir acil durum eylem planı bireye yardımcı olabilir. Çocuklarda anafilaksi söz konusuysa, bakıcılar, okul sağlık görevlileri ve öğretmenler bu durum hakkında bilgilendirilmeli ve mevcut plan onlarla paylaşılmalıdır. Okul yetkililerinin ellerinde mutlaka bir otoenjektör bulunduğundan emin olunmalıdır.

Anafilaksi Teşhisi Nasıl Konulur?

Bir anafilaktik reaksiyon ya da ciddi alerjik reaksiyon sonrasında, belirti gösteren bireyler ve çocukları mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmelidir. Anafilaksinin teşhisi ve uzun süreli yönetimi karmaşıktır; bu nedenle alerji ve immünoloji konusunda uzmanlaşmış bir doktora başvurmak gerekir. Doktor, geçmişte belirli gıdalar, ilaçlar, lateks ve böcek sokmalarıyla ilgili alerjik reaksiyon öyküsü olup olmadığını soracaktır. Tanıyı doğrulamak için, anafilaktik reaksiyondan sonraki yaklaşık üç saat içinde yükselen triptaz adlı enzimin miktarını ölçmek üzere kan testi yapılabilir. Alerjik tetikleyicileri belirlemek için deri ve kan testleri de yapılabilir. Doktor, benzer belirtilere yol açabilecek başka durumları da elemek isteyecektir.

Anafilaktik Reaksiyon Nasıl Tedavi Edilir?

Alerjik reaksiyon geçiren ve şok belirtileri gösteren biriyle birlikte olan kişiler hızlı hareket etmelidir. Soluk, serin ve nemli cilt, zayıf ve hızlı nabız, nefes darlığı, akıl karışıklığı ve bilinç kaybı aranmalıdır. Bu belirtiler varsa, yani birey anafilaktik reaksiyon gösteriyorsa, mümkün olan en kısa sürede epinefrin (adrenalin) kullanılmalı ve acil tıbbi yardım için 112 aranmalıdır. Alerjik bireyde epinefrin otoenjektörü varsa, bu ilaç hemen uygulanmalıdır.

Epinefrin enjeksiyonundan sonra semptomlar iyileşse ve birey alerjene daha fazla maruz kalmasa bile, semptomların tekrarlamayacağından emin olmak için mutlaka acil servise gidilmelidir. Bu tekrar eden ikinci reaksiyona bifazik anafilaksi denir. Eğer epinefrin yoksa derhal bir acil servise gidilmelidir. Her iki durumda da semptomların kendiliğinden geçip geçmediğini görmek için beklenmemelidir; anafilaksi ivedilikle tedavi edilmezse sonuçları ölümcül olabilir.

Anafilaktik atak sırasında solunum veya kalp atışı durursa kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) gerekli olabilir. Bireye oksijen verilebilir ve solunum yolu iltihabını azaltıp solunumu iyileştirmek için intravenöz antihistaminikler ya da kortizon uygulanabilir.

Otoenjektör Nedir?

Anafilaksi riski taşıyan bireyler genellikle üzerlerinde bir otoenjektör taşır. Bu cihaz, uyluğa bastırıldığında tek bir doz ilaç enjekte eden bir şırınga ve normalde gizli kalan bir iğneden oluşur. Hızlı otoenjektör kullanımı anafilaksinin kötüleşmesini önleyebilir ve hayat kurtarabilir. Bu nedenle anafilaktik reaksiyon riski olan kişiler bu enjektörün nasıl kullanıldığını öğrenmeli ve yakınlarının da öğrenmesini teşvik etmelidir.

Sorularınızı birlikte değerlendirelim.

Randevu al
Anafilaksi | Uzm. Dr. Nil Sarıçiçek – Çocuk Doktoru Kadıköy