Dr. Nil Sarıçiçek

Büyüme ve Boy Kısalığı

Çocuklarda normal büyüme; kalıtım, hormonlar, beslenme ve genel sağlık durumunun birlikte etkisiyle şekillenir. Boy kısalığının çoğu ailesel ve zararsızdır, ancak büyüme hızındaki yavaşlama mutlaka değerlendirilmelidir.

Randevu talebi oluştur

Normal Büyüme Nedir?

Büyümede en hızlı dönem doğumdan ilk yaşa kadar geçen süredir; bebeğin boyu ilk yılda yaklaşık 25 cm uzar ve kilosu üçe katlanır. Birinci yaştan sonra büyüme yavaşlar ve iki yaşından itibaren çocuklar nispeten sabit bir hızla, kendi büyüme eğrilerini takip ederek büyürler. Bu sabit büyüme ergenliğe kadar sürer. Ergenliğin ilk belirtileri kızlarda 10-11, erkeklerde 11-12 yaş civarında ortaya çıkar ve büyüme hızlanır; kızlar ortalama 11-12, erkekler 13-14 yaşlarında en hızlı büyüme dönemini yaşar.

Büyümeyi Neler Etkiler?

Kalıtım, hormonlar ve çevresel faktörler anne karnından yetişkinliğe kadar büyümeyi etkiler. Doğum öncesi dönemde annenin beslenmesi, sağlığı ve alışkanlıkları (sigara, alkol, ilaç kullanımı) büyümeyi etkileyebilir. Anne-babanın boyu çocuğun boyunda önemli bir rol oynar. Dengeli beslenme normal büyüme için şarttır; özellikle ilk 1 yaştaki beslenme (ilk 6 ay anne sütü, sonrasında uygun ek gıdalar) büyük önem taşır.

Büyümeyi düzenleyen ana salgı bezi hipofizdir; bu bezden salgılanan büyüme hormonu ve ergenliği uyaran hormonlar gelişimi sağlar. Tiroid bezi hormonları vücudun çalışma hızını, zeka gelişimini ve kemik büyümesini etkiler. Erkeklerde testosteron, kızlarda östrojen, her iki cinste böbrek üstü bezinden salgılanan androjenler ise özellikle ergenlik dönemindeki hızlı büyümeden sorumludur. Kalp, akciğer, böbrek gibi organların uzun süreli hastalıkları ve besin emilimini bozan bağırsak hastalıkları da büyümeyi olumsuz etkileyebilir.

Kimler Kısa Boylu Sayılır?

Kısa boy, ölçülen boyun o yaş ve cinsiyete göre büyüme eğrilerinin alt sınırının (3. persentil) altında olmasıdır. Yıllık boy artışının yaşa göre beklenenden az olması, büyüme hızının yetersiz olduğunu gösterir (1-2 yaşta yılda yaklaşık 10-12 cm, 2-4 yaşta yılda 6-8 cm normal kabul edilir).

Hastalık Sayılmayan Boy Kısalıkları

Ailevi boy kısalığı: Anne-babası veya yakın akrabaları da kısa boylu olan çocuklarda görülür; hedef boy 3. persentilde veya altında olabilir ama büyüme hızı normaldir.

Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesi: Tamamen sağlıklı çocuklarda ergenlik gelişiminin gecikmesiyle birlikte boyun geçici olarak kısa kalmasıdır; erkeklerde daha sık görülür ve hastalık değildir. Ergenlik başladığında büyüme hızlanır ve erişkin boy öngörülen hedefe ulaşır; bu çocuklarda büyüme hormonu eksikliği yoktur.

Boy Kısalığına Yol Açan Hastalıklar

Tiroid hormonu eksikliği hem büyümeyi yavaşlatır hem zeka gelişimini olumsuz etkiler; kan testiyle saptanır ve ilaçla kolayca tedavi edilir. Büyüme hormonu eksikliği doğumsal olabileceği gibi beyin hasarı, tümör veya ışın tedavisine bağlı da gelişebilir; tedavisinde günlük deri altı enjeksiyon şeklinde büyüme hormonu kullanılır ve genellikle yıllarca sürer.

Diğer nedenler arasında rahim içi büyüme gecikmesi, Turner sendromu (kız çocuklarında görülen genetik bir bozukluk), iskelet displazileri, beslenme bozuklukları ve uzun süreli sistemik hastalıklar sayılabilir. Bazı çocuklarda ise bilinen bir hormon eksikliği veya hastalık olmamasına rağmen boy beklenenin altında kalabilir (nedeni bilinmeyen boy kısalığı).

Boy Kısalığının Değerlendirilmesi

Doktor, çocuğun büyüme eğrisini düzenli olarak izler; boyun 3. persentilin altında olması veya persentil eğrisinden aşağı düşmesi boy kısalığı ve büyüme duraklaması olarak değerlendirilir. Değerlendirmede ailenin ve çocuğun tıbbi geçmişi, anne-babanın boyu, doğum öyküsü sorgulanır; fiziksel muayene, el bileği filmiyle kemik yaşının belirlenmesi ve gerektiğinde laboratuvar testleri yapılır. Büyüme hormonu eksikliğiyle ilgili testler ancak diğer nedenler dışlandıktan sonra uygulanır.

Sorularınızı birlikte değerlendirelim.

Randevu al
Büyüme ve Boy Kısalığı | Uzm. Dr. Nil Sarıçiçek – Çocuk Doktoru Kadıköy