Dr. Nil Sarıçiçek

Elektromanyetik Etkilenme

Elektromanyetik alanların ne olduğu, cep telefonlarının oluşturduğu radyofrekans alanları ve bunların gelişmekte olan çocuk beynine olası etkileri üzerine güncel bilgi durumu özetleniyor.

Randevu talebi oluştur

Elektromanyetik (Aşırı) Duyarlılık

Bu yazı, "Cep telefonu, bilgisayar, televizyon kullanımı epilepsi nöbetlerine yol açar mı, çocuk beynini etkiler mi?" sorusu üzerine kaleme alınmıştır.

Elektromanyetizma Nedir?

Yeryüzünde, birim yükün çevresinde başka yükleri çeken (veya iten) bir elektrik alan vardır; birim yüke etki eden bu elektriksel kuvvete Elektrik Alan (EA) denir.

Mıknatıslık yalnızca doğal mıknatıslara özgü değildir; elektrik yükleri hareket ettiğinde çevrelerinde manyetik alan oluşturur. Elektrik akımı taşıyan bir iletkenin çevresinde oluşan manyetik alana Elektromanyetik Alan (EMA), bu olaya ise Elektromanyetizma (EM) denir.

Gezegenimiz, güneş ve biyoelektrikle çalışan canlı organizmalar (vücudumuz dahil) doğal elektromanyetik alan kaynaklarıdır. Doğal olmayan elektromanyetik alan kaynakları ise; yüksek gerilim hatları, trafolar, elektrikli aletler, makineler (fön makinesi dahil), radyo ve TV vericileri, bilgisayar ekranı, cep telefonu ve baz istasyonları, kablosuz internet erişimi, floresan ve ekonomik ampullerdir.

Elektromanyetik dalgaların davranışlarını ve etkilerini belirleyen en önemli özellik bu dalgaların frekansı, yani bir saniyedeki titreşim sayısıdır. Frekans birimi Hertz (Hz)'dir. Dalga boyu ise elektromanyetik dalganın tam bir titreşim süresince uzayda kat ettiği yoldur. Dalga boyu frekans arttıkça azalır, taşınan enerji miktarı ise frekansla doğru orantılıdır; yani frekans arttıkça taşınan enerji de artar.

Elektromanyetik alanlar frekanslarına göre sınıflandırılır (Elektromanyetik Spektrum). Radyo dalgaları en düşük frekanslı ve dalga boyu en uzun dalgalar olup spektrumun en altında yer alırken, sırasıyla mikrodalgalar, kızılötesi ışınlar, morötesi ışınlar, X ışınları ve gama ışınları dalga boyu kısaldıkça, frekansı arttıkça spektrumun daha üst kısmında yer alır.

Cep Telefonları ve Elektromanyetik Alan

Cep telefonları, baz istasyonu denilen sabit antenlerin bir ağ üzerinden radyo dalgaları göndermesiyle iletişim kurar; yani cep telefonları elektromanyetik alan yaratan 450-2700 MHz frekansındaki radyofrekans dalgalarıyla çalışır.

Radyofrekans dalgaları, frekansı yüksek X ışınları veya gama ışınları gibi iyonize edici radyasyon değildir; yani vücudumuzda kimyasal bir bağı çözme ya da iyonlaştırma etkisi yoktur. Ancak cep telefonunu kullandığımızda çevrede elektromanyetik alan oluşturmuş oluruz. Aktif olarak kullanılan cep telefonu sayısı ve kullanımı arttıkça, ortamda yayılan düşük frekanslı radyofrekans yoğunluğu da artar.

X ışını ve gama ışınlarının insan organizmasına etkileri iyi bilinmekle birlikte, giderek daha yaygın kullanılan radyofrekansının ve oluşturduğu elektromanyetik alanın biyolojik sistemler üzerindeki etkileri hâlâ araştırılmaktadır.

Elektromanyetik Alanın Biyolojik Sistemlere Etkileri

Radyofrekans ve mikrodalgaların oluşturduğu elektromanyetik alanların insan organizmasına, özellikle henüz olgunlaşmamış, büyümekte ve gelişmekte olan çocuk organizmasına olası etkileri, merak edilen ve araştırılan önemli bir konudur. Araştırmalar sürerken, şimdiden gebeler için dizüstü bilgisayar kullanırken karnı örtecek özel örtüler ve giysiler piyasaya sunulmuştur.

Cep telefonu kullanıcıları için radyofrekans maruziyet sınırları, Özgül Emilim Oranı (SAR: Specific Absorption Rate; vücudun birim kütlesinde radyofrekans enerjisinin emilme oranı) cinsinden değerlendirilir. Yani vücudun her bir kilogramında sıcaklığı 1° yükselten elektromanyetik enerji miktarı özgül emilim oranıdır.

Dünya Sağlık Örgütü, 1996 yılında halkın maruz kalabileceği SAR oranını 0.08 W/kg olarak belirlemiş ve 0.1 W/kg ve daha düşük SAR değerine sahip cep telefonlarının kullanılmasını önermiştir. Telefonu ahizeden uzak tuttukça maruz kalınan radyofrekans alanı düşer.

Elektromanyetik alan ile insan vücudu arasındaki etkileşimin temel mekanizması doku ısınmasıdır. Kullanılan frekanslarda enerjinin çoğu deri ve diğer yüzeysel dokular tarafından emilir; bu da beyinde veya vücudun diğer organlarında sıcaklık artışıyla sonuçlanır.

Gönüllülerde bilişsel işlevler, uyku, kalp hızı, kan basıncı ve beyin elektriksel aktivitesi üzerine radyofrekans alanların etkileri araştırılmış ve araştırılmaya devam etmektedir. Bugüne dek yapılan araştırmalar, düşük seviyelerde doku ısınmasına neden olan radyofrekans alanlara maruz kalmanın yetişkinlerde olumsuz sağlık etkileri olduğunu gösteren bir kanıt ortaya koymamıştır; ancak fetüs, bebek, çocuk ve ergen beyninde yoğun elektromanyetik alanın etkileri henüz bilinmemektedir. Buna karşın çocuklar yoğun elektromanyetik alana maruz kalmakta, gençlere ve ergenlere yönelik cezbedici cep telefonu ve hat reklamları hedef kitleyi daha fazla elektromanyetik alana çekmektedir.

Günümüzde bilgi çok hızlı artarken, teknoloji de yüksek hızla, henüz etkileri hakkında yeterli bilgimiz olmayan ancak kullanmak zorunda kaldığımız araç ve tüketim malzemelerini kullanımımıza sunmaktadır. Elektromanyetik alan oluşturan kablosuz internet, 3G ve diğer cep telefonu teknolojileri, düşük enerjili aydınlatıcılar evlerimizde, toplu yaşam alanlarında, kapalı binalarda ve alışveriş merkezlerinde yoğun olarak kullanılmaktadır. Bilgi kirliliğinin yoğun yaşandığı bu dönemde, güvenilir ve doğru bilgiye duyulan ihtiyaç da yüksektir.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 1996 yılında elektromanyetik alanların olası olumsuz sağlık etkileri konusunda bilimsel kanıtları değerlendirmek üzere Uluslararası Elektromanyetik Alanlar (EMF) Projesi'ni oluşturmuştur.

"Elektromanyetik Aşırı Duyarlılık" (Electromagnetic Hypersensitivity) terimi, elektromanyetik alanların biyolojik sistemler üzerindeki olumsuz etkilerini ve bunlara bağlı tıbbi belirti ve bulguları tanımlamak için kullanılmaktadır. DSÖ'nün bu konudaki ilk resmi toplantısı 2004 yılında yapılmıştır.

İyonize edici olmayan ışınların biyolojik etkileri ve tıbbi uygulamalarıyla ilgili olarak son 30 yılda 25.000'i aşkın makale yayınlanmıştır. DSÖ'nün meta-analizlerine göre, henüz düşük frekanslı elektromanyetik alanlara maruz kalmanın sağlık sorunu oluşturduğunu kanıtlayacak veri elde edilmemiştir. Ancak elektromanyetik alanların gelişmekte olan çocuk beyni üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkilerinin neler olduğunu belirlemek için çalışmalar yapılması gerektiği dikkate alınmalıdır; henüz kalıcı bir zarar kanıtlanmamış olması, "zararsızdır" demek için yeterli değildir. Kuşku, bilimin çırasıdır.

Sorularınızı birlikte değerlendirelim.

Randevu al
Elektromanyetik Etkilenme | Uzm. Dr. Nil Sarıçiçek – Çocuk Doktoru Kadıköy