Dr. Nil Sarıçiçek

Bir Kız Çocuğu Babanın Ömrünü Uzatabilir mi?

Çocuk sağlığında yeni çağ: Longevity.

Randevu talebi oluştur

İlgili Yazılar

2 yazı

Çocuk Sağlığında Yeni Çağ: Longevity

Bir kız çocuğunun babasının ömrünü uzatabileceğini söylesem ne düşünürdünüz?

İlk anda şaşırtıcı geliyor.

Ancak 2006 yılında yayımlanan dikkat çekici bir araştırmada, Polonya’daki bir kırsal popülasyonda kız çocuklarının sayısı ile babaların yaşam süresi arasında pozitif bir ilişki bulundu. Araştırmacılar, her kız çocuğu için babanın yaşam süresinin ortalama 74 hafta daha uzun olduğunu bildirdi. Annelerde ise hem kız hem erkek çocuk sayısındaki artış yaşam süresiyle ters yönde ilişkiliydi.

Bu sonuç elbette “Kız çocuğu babasının ömrünü uzatır” demek için yeterli değil.

Nitekim daha sonraki, çok daha büyük nüfus çalışmalarında bu ilişkinin aynı şekilde doğrulanmadığını görüyoruz. Norveç’in tüm nüfus kayıtlarını kullanan geniş bir araştırmada, çocukların cinsiyet dağılımı ile babaların mortalitesi arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı.

Peki o zaman neden bu araştırmayı konuşuyoruz?

Çünkü bence asıl önemli soru şu:

Çocuklarımız yalnızca kendi geleceklerini mi şekillendiriyor, yoksa ailelerinin ve hatta gelecek nesillerin sağlıklarını da etkiliyor olabilir mi?

Ben bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı olarak çocuk sağlığına artık yalnızca hastalıkları tedavi etmek açısından bakmanın yeterli olmadığını düşünüyorum.

Burada karşımıza yeni ve giderek önem kazanan bir kavram çıkıyor:

Longevity.

Longevity yalnızca daha uzun yaşamak değildir.

Asıl hedef, daha uzun süre sağlıklı, bağımsız, bilişsel olarak güçlü ve yüksek yaşam kalitesine sahip olmak, yani healthspan’i uzatmaktır.

Ve bunun için 60 yaşını beklemek çok geç olabilir.

Uzun ve sağlıklı yaşamın temelleri çocuklukta atılıyor

Bir çocuğu değerlendirirken bugün çoğunlukla boyuna, kilosuna, gelişimine, beslenmesine ve geçirdiği hastalıklara bakıyoruz.

Oysa çocuğun gelecekteki sağlık kapasitesi bundan çok daha fazlasıyla ilişkili.

Uyku…

Beslenme…

Fiziksel aktivite…

Bağırsak mikrobiyotası…

Metabolik sağlık…

Stres yanıtı…

Duygusal regülasyon…

Sosyal ilişkiler…

Çevresel maruziyetler…

Bütün bunlar çocuğun gelecekteki biyolojik rezervinin parçaları.

Bugün çocukluk döneminde oluşan bazı biyolojik ve davranışsal örüntülerin erişkinlikte obezite, insülin direnci, kardiyovasküler hastalıklar ve ruhsal sağlık gibi alanlarla ilişkili olduğunu biliyoruz.

Bu nedenle çocuk hekimliğinde belki de yeni bir soru sormamız gerekiyor:

“Bu çocuk bugün sağlıklı mı?”

sorusunun yanına,

“Bu çocuk 40, 60, 80 yaşlarında nasıl bir sağlık kapasitesine sahip olacak?”

sorusunu koymak.

Çocuklarımızın genlerinden daha fazlasını miras alıyoruz

Longevity’nin genetik bir bileşeni olduğu açık.

Ancak uzun yaşam yalnızca genlerden ibaret değil.

Aile ortamı, yaşam biçimi, stres, beslenme, sosyal ilişkiler ve erken yaşam deneyimleri de gelecekteki sağlık üzerinde rol oynuyor.

Hatta bazı araştırmalar, ebeveynlerin yaşam süresi ile çocukların ileri yaşlara ulaşma olasılığı arasında kuşaklar arası bir ilişki olduğunu ve psikolojik dayanıklılığın da nesiller boyunca aktarılabilen özelliklerden biri olabileceğini düşündürüyor.

Yani çocuğun geleceği yalnızca genetik bir miras değil.

Bir yaşam mirası.

Peki kız çocukları neden babalarla ilişkilendiriliyor?

Burada çok ilginç bir sosyal biyoloji alanı açılıyor.

Kız çocuklarının erişkinlikte ebeveynleriyle daha fazla duygusal ve kişilerarası destek ilişkisi kurabileceğini öne süren araştırmalar var. Çin ve Tayvan’da yapılan çalışmalarda, erkek çocukların geleneksel olarak yaşlı ebeveynlere daha fazla destek vermesi beklenmesine rağmen bu durumun ebeveyn mortalitesinde belirgin bir koruyucu etki yaratmadığı; bazı bağlamlarda kız çocuklarının duygusal ve kişilerarası desteklerinin daha faydalı olabileceği tartışılmıştır.

Burada bana göre çok önemli bir kavram ortaya çıkıyor:

İlişkilerin de bir biyolojisi vardır.

Aidiyet, sosyal destek, yalnızlık, kronik stres ve duygusal güvenlik; insanın nöroendokrin ve bağışıklık sistemleriyle bağlantılıdır.

Dolayısıyla çocuğun ailesiyle kurduğu bağ yalnızca psikolojik bir mesele değildir.

Uzun vadeli sağlık sermayesinin de bir parçasıdır.

Bir başka çarpıcı bulgu: Erkek çocuk ve maternal sağlık

Konunun yalnızca kız çocuklarıyla ilgili olmadığını da belirtmek gerekir.

2017 yılında Norveç’te yüz binlerce anne ve baba üzerinde yapılan büyük bir kayıt çalışmasında, erkek çocuk sayısındaki artışın annelerde özellikle kardiyovasküler mortalite ile ilişkili olduğu bildirildi. Aynı çalışmada babalarda çocukların cinsiyeti ile toplam veya kardiyovasküler mortalite arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı.

Bu sonuçların mekanizması henüz kesin olarak açıklanmış değil.

Dolayısıyla burada yapılması gereken şey, “erkek çocuk annesinin ömrünü kısaltır” gibi bir sonuç çıkarmak değil; çocuk cinsiyeti, gebelik, maternal fizyoloji ve uzun dönem sağlık arasındaki karmaşık ilişkiyi araştırmaya devam etmek.

Bilim bize kesin cevaplardan çok, bazen daha iyi sorular verir.

İşte çocuklarda longevity yaklaşımı tam burada başlıyor

Ben çocuklarda longevity kavramını “çocuğu daha uzun yaşatmak” olarak tanımlamıyorum.

Benim için longevity:

Çocuğun gelecekte sağlıklı yaşlanma kapasitesini mümkün olduğunca erken korumak.

Bu nedenle çocuk sağlığı değerlendirmesinde yalnızca hastalıkları değil;

  • metabolik sağlığı,

  • beslenmeyi,

  • uyku kalitesini,

  • fiziksel aktiviteyi,

  • mikrobiyotayı,

  • stres yanıtını,

  • duygusal dayanıklılığı,

  • sosyal bağları,

  • çevresel maruziyetleri

bir bütün olarak ele almak gerekiyor.

Çünkü çocuğun bugün yaptığı her şey gelecekteki biyolojisine küçük bir iz bırakıyor.

Belki de çocuk hekimliğinde yeni soru bu olmalı

Eskiden:

“Çocuğunuz sağlıklı mı?”

diye soruyorduk.

Şimdi buna bir soru daha eklemeliyiz:

“Çocuğunuz sağlıklı yaşlanmaya hazırlanıyor mu?”

Çünkü longevity bir yaşlılık projesi değildir.

Longevity bir çocukluk projesidir.

Bir çocuğun bugününe yaptığımız yatırım, onun 30 yıl sonraki metabolik sağlığına; 50 yıl sonraki kardiyovasküler riskine; 70 yıl sonraki bağımsızlığına uzanabilir.

Ve belki de en önemlisi:

Çocuğumuza verdiğimiz sağlıklı yaşam kültürü, yalnızca onun hayatını değil, gelecekte kuracağı ailenin sağlık kültürünü de değiştirebilir.

Bu nedenle çocuk sağlığında yeni hedef yalnızca hastalıkları önlemek olmamalı.

Gelecekteki sağlığı inşa etmek olmalı.

Ben çocuk hekimliğinin geleceğinde bu yaklaşımın çok önemli bir yer tutacağına inanıyorum.

Çünkü uzun ve sağlıklı bir yaşamın ilk adımları yaşlılıkta değil,

çocuklukta atılıyor.

Sorularınızı birlikte değerlendirelim.

Randevu al
Bir Kız Çocuğu Babanın Ömrünü Uzatabilir mi? | Uzm. Dr. Nil Sarıçiçek – Çocuk Doktoru Kadıköy